درمان ناباروری و نازایی

ناباروری (نازایی ) زمانی تشخیص داده می‌شود که زوج بعد از یک سال عدم پیشگیری هنوز موفق به بارداری نشده باشند. در مورد خانم‌های بالاتر از 35 سال این زمان به شش ماه کاهش پیدا می‌کند؛ زیرا احتمال ناباروری (نازایی) در سنین بالا بیشتر از سنین پایین است. دلیل ناباروری (نازایی) ممکن است از یکی از طرفین و یا هر دو طرف باشد. به طور کلی در یک سوم موارد، علت ناباروری از طرف مرد بوده، در یک سوم موارد علت آن از طرف زن است و در بقیه موارد، مشکلات هر دو طرف و یا دلایل نامشخص، باعث ناباروری می‫شود.‬ عوامل مختلفی وجود دارند که می‌توانند منجر به ایجاد ناباروری (نازایی) در خانم‌ها و یا آقایان شوند. برخی از این عوامل مربوط به عادت‌ها و سبک زندگی است؛ برخی از آن‌ها نیز از مشکلاتی ناشی می‌شوند که باید با روش‌های مختلف درمان شوند.‬

دو روش مرسوم در درمان ناباروری (نازایی) عبارت از لقاح مصنوعی (IVF) و تلقیح درون رحمی (IUI) است که در ادامه توضیح داده می‌شوند.



لقاح مصنوعی (IVF)

لقاح مصنوعی (In Vitro Fertilization – IVF) عملی است که برای درمان مشکلات باروری مورد استفاده قرار می‌گیرد و به زوج‌های نابارور (نازا) برای داشتن فرزند کمک می‌کند. در روش لقاح مصنوعی (IVF)، تخمک‌های بالغ از تخمدان‌های مادر برداشته شده و توسط اسپرم‌های پدر در آزمایشگاه بارور می‌شوند. سپس تخمک‌های بارور شده (رویان‌ها) در رحم مادر کاشته می‌شوند. یک سیکل لقاح مصنوعی (IVF) حدود 5-2 هفته طول می‌کشد. لقاح مصنوعی، مؤثرترین شکل از روش‌های کمک به باروری (Assisted Reproductive Technology – ART) است.

احتمال تولد یک نوزاد سالم به روش لقاح مصنوعی (IVF) به عوامل بسیاری بستگی دارد که از جمله می‌توان به موارد زیر اشاره نمود:

  • سن مادر: هر چه سن مادر کمتر باشد احتمال باردار شدن و داشتن یک نوزاد سالم به روش لقاح مصنوعی (IVF) افزایش می‌یابد.
  • وضعیت رویان: احتمال تولد نوزاد زنده با استفاده از رویان‌های منجمد کمتر است. هر چند به نظر نمی‌رسد که استفاده از اسپرم در وضعیت‌های مختلف تأثیری در میزان موفقیت داشته است.
  • سابقه باروری: زنانی که پیش از این، بچه‌دار شده‌اند احتمال اینکه به روش لقاح مصنوعی (IVF) باردار شوند بیشتر است اما میزان موفقیت برای زنانی که پیش از این چند لقاح مصنوعی (IVF) ناموفق داشته‌اند، کمتر است.
  • علت ناباروری (نازایی): داشتن یک ذخیره طبیعی از تخمک‌ها، شانس باردار شدن را افزایش می‌دهد. همچنین زنانی که اندومتریوز دارند، ‌احتمال باردار شدنشان با استفاده از لقاح مصنوعی (IVF) کمتر است.
  • عوامل مربوط به شیوه زندگی: سیگار کشیدن می‌تواند شانس موفقیت در بارداری با استفاده از لقاح مصنوعی (IVF) را 50 درصد کاهش دهد. استفاده از الکل، کافئین بیش از حد و داروهای خاص نیز می‌تواند مضر باشد.

تلقیح درون رحمی (IUI)

تلقیح درون رحمی (Interauterine Insemination – IUI) عملی است که برای درمان ناباروری (نازایی) استفاده می‌شود. این عمل حدود 15 تا 20 دقیقه طول می‌کشد و معمولاً در مطب پزشک یا کلینیک انجام می‌گیرد. زمانی که تخمدان زن یک یا چند تخمک برای بارور شدن آزاد می‌کند، این عمل صورت می‌گیرد و اسپرم‌ها به طور مستقیم درون رحم قرار می‌گیرند. نتیجه‌ای که از تلقیح درون رحمی انتظار می‌رود وارد شدن اسپرم به لولۀ فالوپ است تا یک تخمک در حال انتظار را بارور کند و منجر به یک باروری طبیعی شود.
روش تلقیح درون رحمی (IUI) اغلب در موارد زیر انجام می‌شود:

  • عامل ناباروری (نازایی) – مرد: عمل تلقیح درون رحمی (IUI)‌ می‌تواند بر غلظت پایین‌تر از حد متوسط، تحرک کم اسپرم یا اختلال در شکل و اندازۀ اسپرم غلبه کند چرا که آماده‌سازی اسپرم برای عمل کمک می‌کند که اسپرم‌های با تحرک بالا و سالم از دیگر اسپرم‌های با کیفیت پایین جدا شوند.
  • عامل ناباروری (نازایی) – دهانۀ رحم: در حالت معمول، اسپرم از طریق دهانۀ رحم وارد رحم شده و سپس لوله‌های فالوپ را برای یافتن تخمک طی می‌کند. مایعی که در دوران تخمک‌گذاری توسط دهانۀ رحم تولید می‌شود، محیط بسیار مناسبی برای حرکت اسپرم از واژن به سمت لوله‌های فالوپ را ایجاد می‌کند. با این وجود، اگر مایع تولید شده توسط دهانۀ رحم غلیظ باشد ممکن است اسپرم را از حرکت باز دارد. در عمل تلقیح درون رحمی (IUI)، اسپرم به طور مستقیم درون رحم قرار می‌گیرد و به این ترتیب تعداد اسپرم‌هایی که با تخمک در حال انتظار برخورد خواهند داشت، افزایش می‌یابد.
  • عامل ناباروری (نازایی) – آلرژی به منی: در برخی موارد نادر زن به پروتئین‌های مایع منی مرد آلرژی دارد در نتیجه، انزال درون واژن موجب قرمزی، سوزش و التهاب جایی می‌شود که با مایع منی تماس داشته است. استفاده از کاندوم می‌تواند از این مشکل جلوگیری کند اما از بارداری نیز پیشگیری می‌کند. اگر حساسیت و آلرژی شدید باشد، تلقیح درون رحمی (IUI) می‌تواند مؤثر واقع شود چون بیشتر پروتئین‌های مایع منی پیش از آنکه اسپرم وارد شود، از بین می‌روند.
  • ناباروری (نازایی) نامشخص: تلقیح درون رحمی (IUI) اغلب به عنوان اولین روش درمانی برای ناباروری‌های (نازایی‌های) نامشخص به کار می‌رود. برخی اوقات این روش همزمان با تجویز داروهایی برای القای تخمک‌گذاری انجام می‌شود.