آمنیوسنتز عملی است که در آن به منظور بررسی یا درمان، مایع آمنیوتیک از رحم جدا می‌شود. مایع آمنیوتیک مایعی است که جنین را در دوران بارداری احاطه و محافظت می‌کند. این مایع حاوی سلول‌های جنینی و مواد شیمیایی مختلفی است که توسط نوزاد تولید می‌شود. آمنیوسنتز در موارد زیر قابل انجام است:

  • در آمنیوسنتز ژنتیکی نمونه‌ای از مایع آمنیوتیک برای بررسی بیماری‌های خاص همچون سندرم داون و اسپینا بیفیدا استفاده می‌شود.
  • در آمنیوسنتز بلوغ نمونه‌ای از مایع آمنیوتیک برای بررسی اینکه آیا شش‌های نوزاد به بلوغ کافی برای تولد رسیده‌اند، به کار می‌رود.
  • به طور معمول از آمنیوسنتز برای ارزیابی نوزاد جهت بررسی ابتلا به عفونت یا دیگر بیماری‌ها استفاده می‌شود.
  • آمنیوسنتز به ندرت برای کاهش حجم مایع آمنیوتیک به کار می‌رود.

با وجود اینکه از آمنیوسنتز می‌توان اطلاعات با ارزشی در مورد سلامت نوزاد دریافت کرد اما انجام این آزمایش تشخیصیِ تهاجمی، تصمیمی بسیار جدی است. همچنین باید قبل از انجام آمنیوسنتز خطرات آن را دانست و برای نتایج آن آماده بود.

آمنیوسنتز به دلایل متفاوت و در مراحل مختلفی از بارداری انجام می‌شود.
آمنیوسنتز ژنتیکی می‌تواند اطلاعاتی در مورد ساختار ژنتیکی نوزاد فراهم آورد. معمولاً آمنیوسنتز ژنتیکی زمانی پیشنهاد می‌شود که نتایج آزمایش‌ها اثر قابل توجهی بر مدیریت بارداری یا تمایل شما به ادامۀ بارداری داشته باشد. ارزش چنین اطلاعاتی تنها توسط شما و همسرتان قابل تعیین است.
آمنیوسنتز ژنتیکی معمولاً پس از هفتۀ ۱۵ از بارداری انجام می‌شود. به ندرت ممکن است آمنیوسنتز ژنتیکی در هفتۀ ۱۱ بارداری نیز انجام شود.
آمنیوسنتز ژنتیکی در موارد زیر ممکن است انجام شود:
مثبت بودن نتایج آزمایش غربالگری پیش از تولد: اگر نتایج آزمایش غربالگری، همچون اولین آزمایش سه‌ماهه یا آزمایش غیر تهاجمی پیش از تولد، مثبت یا نگران کننده باشد.
داشتن بیماری کروموزومی یا نقص عصبی (Neural Tube Defect – NTD) در بارداری پیشین: اگر در بارداری پیشین، نوزاد مبتلا به سندرم داون یا نقص سیستم عصبی (ضایعه مغزی یا طناب نخاعی) شده باشد، این بارداری نیز خطر بالایی دارد.
سن ۳۵ سال یا بالاتر: احتمال ابتلا به بیماری‌های کروموزومی همچون سندرم داون برای نوزادان زنانی با سن ۳۵ سال یا بالاتر، بسیار زیاد است.
داشتن سابقه خانوادگی برای یک بیماری ژنتیکی خاص: علاوه بر تشخیص سندرم داون و اسپینا بیفیدا، آمنیوسنتز برای تشخیص بسیاری از بیماری‌های ژنتیکی دیگر همچون سیستیک فیبروز قابل استفاده است.
آمنیوسنتز بلوغ نیز می‌تواند جهت تعیین آمادگی شش‌های نوزاد برای تولد به کار رود. این نوع آمنیوسنتز تنها زمانی انجام می‌شود که به منظور پیشگیری از عوارض بارداری برای مادر، زایمان زودرس (از طریق سزارین یا …) در نظر گرفته شده باشد. این آزمایش معمولاً بین هفتۀ ۳۲ و ۳۹ بارداری انجام می‌شود. قبل از هفتۀ ۳۲ احتمال اینکه شش‌های نوزاد کامل شده باشد، کم است.

دیگر دلایل برای انجام آمنیوسنتز
بررسی اینکه نوزاد عفونت یا دیگر بیماری‌ها را نداشته باشد.
کاهش حجم مایع آمنتوتیک
ارزیابی شدت آنمی (کم‌خونی) نوزادانی که حساسیت Rh دارند. این نوع حساسیت شرایط غیر معمولی است که در آن سیستم ایمنی مادر در برابر یک پروتئین خاص در سطح سلول‌های خونی نوزاد، آنتی‌بادی تولید می‌کند.

اگر پیش از هفتۀ ۲۰ بارداری آمنیوسنتز انجام شود، مثانه باید در حین عمل پُر باشد. پس باید پیش از عمل مقدار زیادی آب و مایعات نوشید. اما پس از هفتۀ ۲۰ بارداری، مثانه باید در حین انجام آمنیوسنتز خالی باشد..
معمولاً آمنیوسنتز به صورت سرپایی یا در مطب پزشک انجام می‌شود و حدود ۲۰ تا ۳۰ دقیقه طول می‌کشد. در وهلۀ اول، پزشک از اولتراسوند برای تعیین موقعیت دقیق جنین در رحم استفاده می‌کند. در این عمل معمولاً از بیهوشی استفاده نمی‌شود. با کمک اولتراسوند، پزشک شما یک سوزن توخالی و باریک را از طریق دیوارۀ شکم وارد رحم می‌کند و مقدار کمی مایع آمنیوتیک را از طریق یک سرنگ خارج می‌کند. مقدار مایع آمنیوتیکی که برداشته می‌شود به تعداد هفته‌هایی که از بارداری گذشته بستگی دارد. هنگامی که سوزن وارد پوست می‌شود ممکن است حس سوزش و زمانی که وارد رحم می‌شود، حس انقباض داشته باشید.

پس از آمنیوسنتز، پزشک ممکن است از اولتراسوند برای مانیتور کردن ضربان قلب نوزاد استفاده کند. بلافاصله پس از آمنیوسنتز ممکن است احساس انقباض و یا کمی خونریزی واژینال داشته باشید. به مدت یک تا دو روز از انجام فعالیت‌های فیزیکی شدید اجتناب کنید.
نمونۀ مایع آمنیوتیک در آزمایشگاه بررسی خواهد شد. برخی نتایج در مدت چند روز آماده می‌شوند اما آماده شدن دیگر نتایج حدود ۴ هفته طول می‌کشد.
در صورتی که یکی از مشکلات زیر را داشتید به پزشک مراجعه کنید:
ترشح مداوم مایع از واژن
خونریزی شدید واژینال
درد شکمی یا انقباض رحمی که بیش از چند ساعت طول بکشد.
تب
قرمزی و التهاب محل وارد شدن سوزن
فعالیت‌های غیرمعمول جنین یا عدم حرکت جنین

در آمنیوسنتز ژنتیکی، نتایج آزمایش‌ها به صورت قابل اعتمادی می‌تواند بیماری‌های ژنتیکی مختلفی همچون سندرم داون را تشخیص دهد. با این وجود، همۀ نقص‌های پس از تولد را نمی‌توان با آمنیوسنتز تشخیص داد.
در آمنیوسنتز بلوغ، نتایج آزمایش‌ها به صورت قابل اعتمادی میزان بلوغ شش‌های نوزاد را نشان می‌دهد. اگر نیاز باشد که نوزاد زودتر از موعد به دنیا آید این اطلاعات به شما اطمینان می‌دهد که نوزاد برای متولد شدن آماده است.